W dniu dzisiejszym złożyliśmy do Pana Prezydenta Karola Nawrockiego wniosek o skorzystanie z prawa weta wobec ustawy zaostrzającej kary dla kierowców poniższej treści:
Szanowny Panie Prezydencie w imieniu Fundacji Razem Lepiej zwraca się z uprzejmą, lecz stanowczą prośbą o skorzystanie z prerogatywy wynikającej z art. 122 Konstytucji RP i zawetowanie ustawy nowelizującej Prawo o ruchu drogowym oraz powiązane akty, przewidującej nadzwyczaj surowe, nieproporcjonalne kary dla kierowców.
Fundacja, działając na rzecz ochrony praw obywatelskich i wolności jednostki, z dużym niepokojem obserwuje kierunek legislacyjny przyjętych zmian. Nowa ustawa – choć deklaratywnie ukierunkowana na poprawę bezpieczeństwa – prowadzi do naruszenia zasady proporcjonalności, może ograniczać wolności konstytucyjne i wprowadza sankcje niespotykane w większości krajów Unii Europejskiej.
1. Nadmierne stosowanie kar pozbawienia wolności (sprzeczne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).
Ustawa przewiduje kary od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności za drastyczne przekroczenie prędkości.
Tymczasem kara więzienia w prawie karnym jest środkiem ultima ratio, większość państw UE stosuje za podobne wykroczenia kary administracyjne, nie penitencjarne, art. 31 ust. 3 Konstytucji wymaga, by ograniczenia praw były proporcjonalne i konieczne — a zastosowanie sankcji więzienia przy braku szkody i braku ofiar trudno uznać za konieczne.
Tak istotne ograniczenie wolności osobistej obywateli wymaga starannie uzasadnionej potrzeby, której w naszej opinii projekt nie wykazuje.
2. Przepadek pojazdu i dożywotni zakaz prowadzenia (naruszenie prawa własności – art. 64 Konstytucji RP).
Nowe przepisy przewidują przepadek pojazdu także w przypadkach niezwiązanych z prowadzeniem pod wpływem alkoholu, dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów dla osób powracających do prowadzenia mimo sądowego zakazu.
W naszej ocenie przepadek mienia jest środkiem skrajnie represyjnym, jego stosowanie za wykroczenia zagraża konstytucyjnej ochronie własności (art. 64). Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie wskazywał, że konfiskata musi być proporcjonalna i ściśle uzasadniona. W wielu krajach europejskich konfiskata pojazdu stosowana jest wyłącznie wobec kierowców wielokrotnie zatrzymanych w stanie nietrzeźwości — nie za same przekroczenia prędkości czy naruszenia techniczne.
3. Ograniczenie wolności zgromadzeń (naruszenie art. 57 Konstytucji RP).
Nowelizacja wymaga zgłoszenia zgromadzenia, jeśli na parkingu pojawia się więcej niż 10 samochodów modyfikowanych.
Jest to krok zbyt daleko idący, gdyż spotkania grup pasjonatów motoryzacji są formą zgromadzenia publicznego, obowiązek rejestracji przy tak niskim limicie to forma prewencyjnej kontroli obywateli, a także może być to uznane za ograniczenie wolności zgromadzeń w sposób niewspółmierny do potencjalnego zagrożenia.
4. Sankcje ostrzejsze niż w UE – naruszenie zasady proporcjonalności i spójności prawa.
Nowe prawo przewiduje surowsze kary niż w Niemczech, Czechach, Austrii czy we Francji, podnosi Polskę do rankingu najbardziej represyjnych systemów drogowych w Europie, zwiększa karalność zamiast inwestować w prewencję, infrastrukturę i edukację.
Zamiast realnie podnosić bezpieczeństwo, ustawa może doprowadzić do chaosu prawnego, przeciążenia sądów i nadmiernej penalizacji obywateli.
5. Ryzyko eskalacji ingerencji państwa w życie codzienne obywateli
Ustawa przenosi nacisk z edukacji i prewencji na represyjność, może być odczytywana jako przejaw nadmiernego rozszerzania uprawnień państwa, tworzy niebezpieczny precedens – uznawanie wykroczeń drogowych za przestępstwa obarczone karami więzienia i konfiskatą mienia.
Wniosek końcowy.
Mając na uwadze powyższe argumenty prawne i społeczne, Fundacja „Razem Lepiej” apeluje do Pana Prezydenta o:
- Zawetowanie ustawy jako sprzecznej z zasadą proporcjonalności i konstytucyjnymi wolnościami obywatelskimi.
- Skierowanie jej do ponownych prac parlamentarnych lub konsultacji społecznych.
- Rekomendowanie rozwiązań prewencyjnych, opartych na edukacji, technologii i poprawie infrastruktury.
Z poważaniem,
Prezes Fundacji „Razem Lepiej”
Bogdan Bednarek
